“I felt so much contradiction”, my interlocutor said. This is the way one of three people, involved in a tour at LUNAR concluded before she left Readytex Art Gallery. When her eyes crossed mine, she seemed amazed by the diverse narratives entangled in a complex conversation; in different categories; in different nuances of the ‘same thing’… Femininity. Community. Hope.


She was moved by this exhibition. Shortly before her conclusion, I asked: “Is there something you would like to share about the painting Belief?” In her answer my interlocutor took me through an inclusive array of hope she felt in encountering LUNAR. Comparing hope in the painting Belief by Shaundell Horton to hope in the painting Untitled by Sunil Puljhun, where I talked about some form of hope, she argued: “Both paintings show the image of people pointing their arms to the sky; however, in Belief it is certain that the visual language expresses something different than in Untitled.” Her eyes stared at the contradiction in these works. 

This spell of contradictions continues. In the installation Wi Tru Fesi, translated as Our True Nature, Shaundell’s and Sunil’s metaphorical self-portraits are connected and contradicted. If you look carefully, both are drawing your attention to expression. However, different! In the image of Shaundell’s collage Untitled you are looking at a mother who is being forced into silence, and Sunil’s painting Cry 2 is showing you a screaming child. Further encountering with Wi Tru Fesi brings you to Kurt Nahar his ‘self-portrait’ that is celebrating spirits of the Earth. “It requires to show respect, since I am aware not to touch the clay bricks installed in this work, due to the sacredness of the yellow candle between the bricks”, my interlocutor beliefs. This metaphor in Wi Tru Fesi shows a relation between the Sun and the Earth, in which your attention probably is moving constantly from the neon triangles on the wall, that are installed as sun rays as crown holding the scaredness of this crossroad spirit, to the yellow candle on the floor. 

In front of the installation Tree of Life by Shaundell, my interlocutor reflects. She is aware how much Shaundell and Kurt allow themselves to dream but at the same time stand firm in the earth. Slowly my eyes move to the installation Letters from Mexico, built with paintings by the late Erwin de Vries, with a poem for his 75th birthday by Kurt and a blank carbon for spectators and their imagination to hope. My mind concludes: “Had the mysterious gaze of the portrait Sri that baptized visitors of LUNAR, done its work properly?”


This exhibition is an ecology of legacies. It brings living and deceased artists together and invites spectators to join their community. In this sense, LUNAR not only shows how community is essential. In the context of this manifestation, I think of community as a way that transcends power, to find strength. 

Can we look at art beyond philosophy? Or could we place art beyond the borders of religion? If I think of art beyond the restrictions of both philosophy and religion, I feel a relieve. If I assume that religion is the search for meaningful connections -in which a higher power, supreme being or god is usually central- then I think that art transcends this project. I think that art within the context of community brings a special kind of understanding to the table, that we don’t get in other ways. Of course, art holds many other purposes in space and time such as: for pleasure to entertain us, to express our feelings and emotions, and to capture beauty. However, “beauty as the essence of art is discussible”, according to the documentary What is Philosophy of Art? by Robert Kuhn (New York, 1944). In this documentary the argument is made that if we look for beauty in the world (in nature and culture), we don’t have to have the arts. But at the heart of art, we still find beauty. However, art tells us stories and the interest and structure of a story goes beyond beauty. In general, What is Philosophy of Art? questions whether philosophers of art must broaden their perspectives and how? In this reflective space, I am instantly drawn to art as a communal practice.

Within community, works of art serve us in different ways. According to Kuhn’s documentary, some categories of this service are: art and actions (related to ways we engage with the arts), art and rethought (or memorial art in which we honor memories to keep them alive), social protest art, and art for cognitive significance. When I reflect on LUNAR, I am especially drawn to the latter relationship.


Should community be the essence of femininity? Or should our structures in community be a little more feminine? I curated LUNAR in these pursuits, in which I aim for a conversation about the essence of structures in society. In this dialogue, I hoped for spectators to enter a spiritual discourse. My knowledge of spirituality, however intimate, is a public space for us to encounter each other; into soft confrontation; into the practice of love. 

Whether spirituality relates to connection with god or any personal experience of the Self, I believe that in this art manifestation spirituality transcends individuality. Staging LUNAR as a metaphor for femininity has taught me that the female energy flows through everything: from narratives depicting religious stories, to who I am as a person. In this sense, I installed Love = Love. Both versions, volume 1 and volume 2, show diversity of the experience of love, sexuality, and eroticism. Volume 2 is installed using a ceramic depiction of a penis in a vagina by Erwin de Vries, the work Fragile Pussy by Kurt, and a butt of a cigar. Volume 1 is installed with a painting by the late Lilian Abegg and one by her diseased husband Erwin; one depicting a man with a bird in front of a background in which I see a rainbow, the other showing what reminds me of the masculine phallus. 

Finally at the navel of LUNAR, I am reminded of the phallus as its aspect. Does Obatalá and Éndhang, the joint installation by Kurt Nahar and Sri Irodikromo reminds us that all events are inclusive? The way I personally look at events appearing whithin and around me, whether these events are living beings as objects to nature or non-living subjects of culture, I think that all events consist of female and male aspects.

On the first floor spectators are left on their own. But on the ground floor, who wants is being guided through a curated tour in which diversity and inclusion are expressed through different installations. At the same time, hope, community and femininity are felt as vibrations that create the many contradictions LUNAR brings to spectators. 

FOTO’S Courtesy Readytex Art Gallery (RAG) & Ada Korbee

Psychological Rebirth

“You must be ready to burn yourself in your own flames; how could you rise anew if you have not first become ashes.”

  • Nietzsche

FOTO’S Courtesy Miguel E. Keerveld

Dieper kijken naar ALAKONDRE

Erwin de Vries is dood!” Zo begint theatermaker Alida Neslo onlangs het Alakondre Manifesto deel 1 van Readytex Art Gallery. Maar de aandacht van De Vries, voor het vrouwelijk lichaam en de aantrekkingskracht ervan, leeft voort in zijn werk. Ik vind dat de legacy van deze Surinaamse genie van de 20ste eeuw overgebracht moet worden naar de toekomst. Daarom breng ik Kurt Nahar en Sri Irodikromo samen om Het Vrouwelijke te vieren met de kunstmanifestatie LUNAR. Spannend is dat de creativiteit van Kurt en Sri in één installatie samenvalt. Shaundell Horton en Sunil Puljhun zijn ook uitgenodigd om vanuit hun persoonlijke beleving van spiritualiteit nieuw werk te presenteren. Tijdens deze aftrap van het project ALAKONDRE: A space in time ga ik op onderzoek. De vraag is: Wat zijn mogelijke vormen van curatorschap in de context van Suriname?

Ruimte in tijd

Ruimte in tijd verwijst naar het knooppunt van verleden, heden en toekomst. Deze focus op kosmologie in Surinaamse context begint met moderne kunst. Echter, het gesprek breidt zich uit tot hedendaagse kunst. De openingsceremonie van dit traject manifesteert zich als LUNAR, waarna het project wordt uitgevoerd tussen november 2021 en november 2022. Ik beschouw dit proces als een hybride dat Het Vrouwelijke onder het motto I kroywara I: ik loop met jou, jij loopt met ik herwaardeert; liefdesethiek als pedagogie voor een ritueel waarin kunstenaars en curators elkaar ontmoeten.

Ik vergelijk deze dialoog met een uitspraak van kunsthistoricus Kirsten Pai Buick. Ze voert aan dat beeldhouwkunst één van de eerste gedocumenteerde vrouwen van Afrikaanse en ‘Indiaanse’ afkomst, Mary Edmonia Lewis, in staat stelde de grenzen tussen onderwerp en object, tussen ‘identiteit’ en onderwerp te vervagen; “want hoewel er een onderwerp van beeldhouwkunst is, is het ook een object van kritiek…” Buick: “Lewis manipuleerde de tweedeling van anders-zijn zo elegant dat kunsthistorici over de hele linie nog steeds niet helemaal zeker weten hoe ze haar eigen wetende onderwerp werd.” De inleiding van het boek Child of the Fire: Mary Edmonia Lewis and the problem of Art History’s Black and Indian Subject (Buick, 2010) betoogt ook: “proces is actief; daarom ligt de artistieke bedoeling nooit vast.” Daarom biedt LUNAR ons een onvolledig beeld. Dit ‘lichaam’ -door de Alakondre geest bezeten- krijgt vorm op basis van Caribische kunst, kennis en technologie. Een gebeurtenis gericht op de ruimtelijkheid van de tijd in relatie tot persoonlijke en groepsbeleving van spiritualiteit. In het Hier in Nu hoop ik zo bij te kunnen dragen aan Surinaamse identificatie. Voor Francisco Guevara (artistiek directeur van Arquetopia, Mexico) is identificatie het uitvoeren van ‘identiteit’. Jorge Sepulveda T. (Latijns Amerikaanse kunst- en cultuuronderzoeker): “alleen de doden hebben identiteit omdat de levenden continue in een proces van identificatie zijn.”


Alida Neslo vindt Alakondre een uitstekend kader voor de Surinaamse kunst- en cultuurbeleving. Haar overtuiging ervan is gestoeld op een filosofie als artistieke beleving waarin verschillende culturele aspecten van Suriname als ​model van veelzijdigheid samenvallen. Dit is dus uitstekend voor het curatorschap te gebruiken en voor het schrijven van mijn scriptie voor het tweede leerjaar van de Academie voor Coaching en Counselling in Suriname weet ik. Daarnaast dient deze koppeling als test case, om te ‘kijken’ welke kennis kan worden gedeeld en gegenereerd onder kunstenaars over het begrip Alakondre, en hoe. Vanwege de noodzaak om diepere bewustwording over identificatie, inclusie en diversiteit bij o.a. kunstenaars tot stand te brengen, voorziet mijn onderzoek naar Alakondre als een model voor counseling ook in de behoefte naar curators voor Readytex Art Gallery.

Het proces ALAKONDRE: A space in time is gebaseerd op een spontane en methodische aanpak. Daarbij dienen sociale verbeelding en sociale kritiek om evenwicht te vinden in sociale praktijk en sociale theorie. Ik geloof dat dit zich via beeldende kunst kan manifesteren. Het curatorschap is het startpunt voor reflectie en de koppeling met counseling dient als mechanisme om dieper te kijken naar wie we zijn. Met andere woorden: hoe het Zelf zich tot de Ander verhoudt bij creatieve ontmoeting in een meertalige en multiculturele omgeving. Aangezien de Surinaamse maatschappij is gefundeerd op zeer diverse culturele achtergronden, zijn uitdagingen in dergelijke ontmoetingen onvermijdelijk. Het opzoeken van balans in deze spanning is essentieel.

Kunst als filosofie

Het boek Strange tools: Art and human nature (Nöe, 2015) beschouwt kunst als filosofie. Het zijn “praktijken (geen activiteiten) -onderzoeksmethoden- die gericht zijn op het verlichten van de manier waarop we ons georganiseerd vinden en ook op de manier waarop we onszelf zouden kunnen reorganiseren.” De recensie van Bruno Faria over dit boek citeert Alva Nöe als volgt: “Kunst is geen fabricage. Kunst is geen prestatie. Kunst is geen amusement. Kunst is geen schoonheid. Kunst is geen plezier. Kunst is geen deelname aan de kunstwereld. En kunst is zeker geen commercie. Kunst is filosofie. Kunst toont onze ware aard voor onszelf. Omdat het nodig is. Kunst is onszelf schrijven.” Hierom is het begrijpen van diepere lagen van artistieke expressie een noodzaak.

Alakondre documenteert Surinaamse filosofie, waarin ‘hoge’ kunst en ‘andere’ kunstvormen samenvallen. Dit proces, een onderzoek naar de paradoxale relatie van kunst tot het leven en naar de aard van betekenis zelf, is geïnspireerd door Essays on The Blurring of Art and Life (Kaprow, 1993). In deze uitgebreide verzameling geschriften, n.l. het hoofdstuk The Real Experiment, maakt de schrijver onderscheid tussen twee avant-garde stromingen in de ‘Westerse’ Kunstgeschiedenis: art-like art en life-like art. “De maker van art-like art is meestal een specialist; de maker van life-like art, een generalist”, volgens Allan Kaprow. Ondanks invloed van ‘Westerse’ Kunstgeschiedenis in Suriname, valt het onderscheid tussen art-like art en life-like art weg in dit proces dat symbolisch macht ontmantelt en kracht her-assembleert. Kortom een manifestatie van synthese uit de samenvloeiing van these en antithese, want “in onze meertalige en multiculturele samenleving is een dergelijk vertaalproces noodzakelijk” vindt Neslo. Ze voert aan dat we hierin op zoek gaan naar “nieuwe manieren en structuren die onze cultuur representeren en waarbij de context niet alleen via het woord maar ook via het gebaar, ritme, muziek en dans kan worden geïnterpreteerd.” Neslo is het eens met Edward Saïd dat de meest ‘politieke’ taak voor kunstenaars misschien zou kunnen zijn: “het scheppen van nieuwe beelden, verhalen en talen om het geweld van onze tijd tegen te gaan”; omdat “alles is gebaseerd op ritme”, weet zij.

ALAKONDRE: A space in time is een onderdeel van mijn deelname aan DAS Graduate Third Cycle Research. Ik ben toegelaten tot cohort 4 van dit programma van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waarbij mijn focus is om creatieve expressie in verbinding te brengen met counseling. Deze manier van artistic research, het opdoen van kennis met kunst (non-discursive philosophy), stelt vragen over het vertalen van curatorschap naar een Surinaamse context. Het is niet slechts een relevant vraagstuk. Volgens Ilse van Rijn (een tutor van DAS Graduate School) is dit onderzoek urgent en spannend. Waar counseling zich richt op verdiepend onderzoeken van een onderwerp, richt het curatorschap zich op de machteloosheid van het beeld.

FOTO’S Courtesy Readytex Art Gallery (RAG) & Miguel E. Keerveld

Create your website with
Get started